380 posłów powiatowych
Dziś mówi się, że Sejm reprezentuje obywateli. Ale czy naprawdę tak jest? Mamy 460 posłów, lecz sama ta liczba nie wynika z naturalnej reprezentacji wspólnot lokalnych. To liczba administracyjna, nie obywatelska. W praktyce wielu ludzi nie czuje, że ma swojego przedstawiciela. Ma raczej poczucie, że wybiera spośród nazwisk ułożonych wcześniej przez partyjne mechanizmy.
I tu pojawia się podstawowy problem. Dziś bardzo często nie obywatele wskazują swoich reprezentantów, lecz partie wskazują obywatelom, spośród kogo wolno im wybierać. To odwrócona logika demokracji. Suweren nie powinien wybierać z list podsuniętych przez układy. To wspólnoty powinny wskazywać ludzi, którym powierzają mandat.
Obecny system wzmacniają także progi wyborcze, które w praktyce zamykają drogę zwykłym obywatelom spoza struktur partyjnych. Człowiek z doświadczeniem, autorytetem i poparciem lokalnej społeczności często nie ma szans wejść do systemu bez zaplecza partyjnego. A przecież właśnie tacy ludzie często najlepiej znają potrzeby obywateli.
Dlatego w modelu, o którym mówimy, Sejm wyglądałby inaczej. Nie opierałby się na partyjnych listach, ale na reprezentacji wspólnot lokalnych. Jedno z głównych założeń jest proste: jeden powiat — jeden poseł.
Każdy powiat miałby własnego posła ziemskiego. Nie anonimowego polityka z listy, lecz człowieka wskazanego przez lokalną wspólnotę. Kogoś stąd. Kogo ludzie znają. Kogo można rozliczyć. Kogo można spotkać.
To zmienia wszystko.
Bo wtedy poseł nie reprezentuje partii wobec obywateli. Reprezentuje obywateli wobec państwa.
W takim modelu kandydatem na posła powiatowego nie byłby ktoś przypadkowy. Powinna to być osoba zakorzeniona w danej społeczności i posiadająca doświadczenie w służbie lokalnej. Sołtys. Wójt. Burmistrz. Prezydent miasta. Radny. Ktoś, kto już udowodnił, że potrafi pracować dla ludzi.
To ważna zasada całego modelu — odpowiedzialność rośnie wraz z doświadczeniem. Nie zaczyna się od centrum. Zaczyna się od wspólnoty. Najpierw służba lokalna. Potem reprezentacja powiatu. Dopiero później wyższe szczeble państwa.
Bo państwo buduje się od dołu, nie od góry.
Taki poseł nie byłby posłem „na Warszawę”. Byłby posłem swojego powiatu. I nawet miejsce jego służby pokazuje tę zmianę myślenia. Nie zamknięte korytarze polityczne, ale urząd powiatowy jako naturalne miejsce pracy reprezentanta. Blisko ludzi, a nie daleko od nich.
To nie detal. To filozofia państwa.
Poseł powinien być dostępny dla obywateli, którzy powierzyli mu mandat. Nie raz na cztery lata podczas kampanii. Nie tylko w mediach. Na co dzień. Osobiście albo przez swoje biuro. W stałym kontakcie ze społecznością, której służy.
Obywatel powinien wiedzieć, gdzie przyjść. Z kim rozmawiać. Do kogo zwrócić się z problemem. Kogo rozliczyć. I właśnie to przywraca sens reprezentacji.
Dziś wielu ludzi nie wie nawet, kto jest ich posłem. W takim modelu byłoby to niemożliwe. Każdy wiedziałby, kto reprezentuje jego powiat.
I to ma ogromne znaczenie. Bo kiedy przedstawiciel jest blisko ludzi, trudniej oderwać się od rzeczywistości. Trudniej służyć układom. Trudniej zapominać, komu zawdzięcza się mandat.
To nie tylko zmiana ordynacji. To zmiana relacji między obywatelem a państwem.
W takim modelu poseł nie jest częścią kasty politycznej. Jest delegatem wspólnoty. Mandat nie daje mu pozycji nad obywatelami. Daje mu obowiązek wobec obywateli.
To dlatego mówimy nie o posłach partyjnych, ale o posłach ziemskich. To bardzo ważne rozróżnienie. Nie reprezentanci list. Reprezentanci ziemi, ludzi, lokalnych wspólnot.
I właśnie w tym jest sens tej propozycji. Odejść od systemu, w którym obywatele głosują na szyldy. Przejść do systemu, w którym wskazują konkretnego człowieka ze swojej społeczności.
Jedno miejsce — jeden poseł. Jeden powiat — jeden reprezentant. Jasna odpowiedzialność. Jasny mandat. Jasna rozliczalność.
To nie oznacza słabszego państwa. To oznacza państwo bardziej zakorzenione w obywatelach.
Bo prawdziwa demokracja nie zaczyna się od tego, ilu jest posłów. Zaczyna się od tego, czy obywatel naprawdę zna i wybiera swojego przedstawiciela.
I właśnie o to chodzi w tym modelu. Nie o kosmetyczną reformę parlamentu. Tylko o przywrócenie zasady, że to wspólnoty wysyłają swoich ludzi do państwa — a nie państwo podsuwa obywatelom swoich ludzi.
To nie partie mają tworzyć naród polityczny. To obywatele mają tworzyć państwo.
I od tego zaczyna się prawdziwa reprezentacja.
Aby jednak taki model państwa kiedykolwiek mógł stać się rzeczywistością, najpierw musimy się zjednoczyć, budować silne społeczności lokalne w powiatach i województwach, uczyć się współdziałania, wzajemnego zaufania oraz wspólnego wskazywania ludzi, którym naprawdę chcemy powierzać odpowiedzialność, bo tylko zorganizowani obywatele są w stanie doprowadzić do zmiany zasad gry.
I choć chcemy dojść do nowego modelu państwa, musimy wejść do tego procesu jeszcze na obecnych zasadach, wykorzystując istniejące mechanizmy po to, by pokojowo i odpowiedzialnie wyłonić ludzi zdolnych rozpocząć tę przebudowę od środka, bo właśnie tą drogą — przez jednoczenie, organizowanie się i stopniowe odzyskiwanie wpływu — można dojść do państwa naprawdę tworzonego przez obywateli.