DEMOKRACJA – CZYM JEST I JAK JĄ ROZUMIEMY?
Samo słowo wywodzi się z języka greckiego i oznacza dosłownie „władzę ludu”. Nie „władzę partii politycznych”, nie „władzę wybranych elit” ani „władzę przedstawicieli”. Punktem wyjścia jest założenie, że najwyższym źródłem władzy są obywatele.
DEMOKRACJA – CZYM JEST I JAK JĄ ROZUMIEMY?
Demokracja jest jednym z najczęściej używanych słów w życiu publicznym. Słyszymy je niemal każdego dnia podczas debat, kampanii wyborczych, wystąpień polityków czy relacji medialnych.
Bardzo często różne środowiska przekonują, że to właśnie one stoją po stronie demokracji, podczas gdy ich przeciwnicy zarzucają im jej ograniczanie lub łamanie. Nierzadko można odnieść wrażenie, że trwa nieustanna rywalizacja o to, kto ma większe prawo nazywać swoje działania demokratycznymi.
Zanim jednak zaczniemy oceniać, czy dane państwo jest demokratyczne, warto odpowiedzieć na jedno podstawowe pytanie.
Czym właściwie jest demokracja?
Samo słowo wywodzi się z języka greckiego i oznacza dosłownie „władzę ludu”. Nie „władzę partii politycznych”, nie „władzę wybranych elit” ani „władzę przedstawicieli”. Punktem wyjścia jest założenie, że najwyższym źródłem władzy są obywatele.
To prowadzi do kolejnego pytania.
W jaki sposób Naród sprawuje swoją władzę?
W Polsce bardzo często mówi się, że obywatele wybierają swoich przedstawicieli. W rzeczywistości jednak nie wybieramy spośród wszystkich osób, które chcielibyśmy widzieć jako swoich reprezentantów. Najpierw ugrupowania polityczne decydują, kto znajdzie się na listach wyborczych i spośród kogo obywatele będą mogli dokonać wyboru. Dopiero w kolejnym etapie społeczeństwo oddaje głos na kandydatów wcześniej wskazanych przez poszczególne ugrupowania polityczne.
Oznacza to, że obywatele nie wybierają dowolnie swoich przedstawicieli, lecz wybierają spośród kandydatów wyłonionych wcześniej przez ugrupowania polityczne. Na tym jednak ich wpływ na funkcjonowanie państwa w dużej mierze się kończy. Przez kolejne lata decyzje podejmowane są przede wszystkim przez osoby sprawujące władzę.
W tym miejscu pojawia się zasadnicze pytanie.
Czy możliwość wyboru spośród kandydatów wcześniej wskazanych przez ugrupowania polityczne oznacza, że władzę rzeczywiście sprawuje Naród? Czy też Naród przekazuje swoją władzę przedstawicielom na czas trwania kadencji?
Każdy powinien odpowiedzieć sobie na to pytanie samodzielnie.
Według inicjatywy Wszyscy WON demokracja oznacza rzeczywistą władzę Narodu. Stoimy na stanowisku, że Polska nigdy nie spełniała klasycznej definicji demokracji. Jeżeli demokracja oznacza sprawowanie władzy przez obywateli, trudno uznać za demokrację system, w którym udział Narodu sprowadza się głównie do wyboru spośród kandydatów wcześniej wskazanych przez ugrupowania polityczne, a następnie przekazania im prawa do podejmowania decyzji na czas całej kadencji. Według Wszyscy WON taki model nie stanowi pełnej realizacji idei „władzy ludu”, lecz system, w którym Naród jedynie okresowo wyłania osoby sprawujące władzzę.
Jeżeli demokracja oznacza władzę ludu, to uważamy, że obywatele powinni mieć możliwość sprawowania tej władzy również pomiędzy wyborami.
Dlatego jednym z fundamentów propozycji Wszyscy WON jest rozbudowany system referendalny, umożliwiający obywatelom wypowiadanie się we wszystkich najważniejszych sprawach dotyczących państwa oraz ich lokalnych społeczności.
Nie oznacza to, że każdy obywatel będzie musiał brać udział w każdym referendum. Każdy powinien jednak mieć prawo do wypowiedzenia się w każdej sprawie dotyczącej funkcjonowania państwa. Skorzystanie z tego prawa powinno zależeć wyłącznie od decyzji obywatela.
Ostatni głos w najważniejszych sprawach dotyczących państwa powinien zawsze należeć do Narodu.
Rolą osób pełniących funkcje publiczne powinno być przygotowywanie projektów rozwiązań, przedstawianie ich obywatelom, organizowanie sprawnego funkcjonowania państwa oraz wykonywanie decyzji podejmowanych przez społeczeństwo. Państwo powinno być zarządzane przy udziale Narodu, a nie wyłącznie w jego imieniu.
Taki model oznacza również większą odpowiedzialność obywateli. Demokracja nie może opierać się wyłącznie na możliwości oddania głosu. Wymaga również dostępu do rzetelnej wiedzy, otwartej dyskusji oraz świadomego podejmowania decyzji. Im większy wpływ obywateli na funkcjonowanie państwa, tym większa odpowiedzialność każdego z nas za podejmowane decyzje.
To właśnie dlatego tak dużą wagę przykładamy do edukacji obywatelskiej, udostępniania materiałów oraz tworzenia przestrzeni do spokojnej i merytorycznej dyskusji. Wierzymy, że świadome społeczeństwo jest najlepszym fundamentem dobrze funkcjonującego państwa.
Nie oczekujemy, że każdy od razu zgodzi się z naszym spojrzeniem. Zachęcamy jednak do samodzielnej refleksji nad tym, czy współczesny system wykorzystuje pełen potencjał społeczeństwa oraz czy rozwój technologii i możliwości organizacyjnych nie pozwala dziś na znacznie większy udział obywateli w podejmowaniu najważniejszych decyzji.
To właśnie od takich pytań rozpoczęły się nasze poszukiwania. W kolejnym rozdziale opowiemy, dlaczego powstała inicjatywa Wszyscy WON oraz jakie cele stawia sobie na przyszłość.