CZYM JEST PAŃSTWO?
Państwo ma należeć do Narodu nie dlatego, że jest to atrakcyjne hasło, lecz dlatego, że to obywatele tworzą państwo każdego dnia. To oni finansują jego funkcjonowanie, budują jego gospodarkę, wychowują kolejne pokolenia i ponoszą odpowiedzialność za jego przyszłość. Dlatego najwyższym gospodarzem państwa powinno być właśnie społeczeństwo.
CZYM JEST PAŃSTWO?
Państwo nie jest własnością żadnej partii politycznej, rządu ani osób sprawujących władzę. Jest wspólnym dobrem wszystkich obywateli, którzy każdego dnia tworzą je swoją pracą, odpowiedzialnością, doświadczeniem i zaangażowaniem. To właśnie społeczeństwo stanowi fundament państwa, a nie instytucje, które zostały powołane wyłącznie po to, aby mu służyć.
Państwo to coś znacznie więcej niż granice na mapie, urzędy, przepisy czy osoby pełniące najważniejsze funkcje publiczne. To przede wszystkim wspólnota ludzi żyjących na określonym terytorium, tworzących społeczeństwo i ponoszących wspólną odpowiedzialność za przyszłość swojego kraju.
To obywatele budują państwo swoją codzienną pracą, wychowaniem kolejnych pokoleń, prowadzeniem przedsiębiorstw, działalnością społeczną, naukową i kulturalną oraz troską o swoje najbliższe otoczenie. Każdy z nas, niezależnie od wykonywanego zawodu, wieku czy miejsca zamieszkania, ma swój udział w funkcjonowaniu państwa.
Zadaniem państwa powinno być przede wszystkim służenie obywatelom. Powinno zapewniać bezpieczeństwo, sprawiedliwość, stabilne i przejrzyste zasady funkcjonowania oraz warunki umożliwiające spokojny rozwój społeczeństwa. Instytucje publiczne, administracja, służby i osoby pełniące funkcje publiczne istnieją właśnie po to, aby realizować te zadania.
W codziennym życiu bardzo łatwo jednak odnieść wrażenie, że państwo jest czymś odległym — zbiorem urzędów, przepisów i decyzji podejmowanych gdzieś daleko, bez większego związku z naszym życiem. Tymczasem państwo nie istnieje obok społeczeństwa. Państwo istnieje dzięki obywatelom i dla obywateli.
Warto więc zadać sobie kilka prostych pytań. Kto jest rzeczywistym gospodarzem państwa? Kto powinien decydować o kierunku jego rozwoju? Czy odpowiedzialność za przyszłość kraju spoczywa wyłącznie na osobach pełniących funkcje publiczne, czy również na każdym obywatelu?
W praktyce bardzo często przyzwyczajamy się do myślenia, że odpowiedzialność za państwo spoczywa przede wszystkim na politykach. To od nich oczekujemy rozwiązywania problemów, podejmowania właściwych decyzji i wyznaczania kierunku rozwoju kraju. Kiedy coś funkcjonuje źle, najczęściej wskazujemy winnych właśnie wśród osób sprawujących władzę. Tymczasem politycy są jedynie osobami, którym społeczeństwo powierza określone zadania na pewien czas. Ostateczna odpowiedzialność za przyszłość państwa zawsze pozostaje po stronie obywateli. To od naszej aktywności, zainteresowania sprawami publicznymi, zdobywanej wiedzy oraz podejmowanych decyzji zależy, jak będzie wyglądała Polska za kilka, kilkanaście czy kilkadziesiąt lat.
W inicjatywie Wszyscy WON wychodzimy z prostego założenia – państwo ma należeć do Narodu. Oznacza to, że najwyższym gospodarzem państwa są obywatele, a wszystkie instytucje publiczne powinny pełnić wobec nich rolę służebną. Nie odwrotnie.
Nie oznacza to, że każdy obywatel musi znać wszystkie przepisy prawa, uczestniczyć w każdej debacie publicznej czy zajmować się sprawami państwa każdego dnia. Oznacza natomiast, że każdy powinien mieć możliwość zrozumienia zasad funkcjonowania państwa oraz realnego wpływu na najważniejsze decyzje dotyczące wspólnego dobra.
Świadomy obywatel nie musi znać odpowiedzi na wszystkie pytania ani posiadać specjalistycznej wiedzy z każdej dziedziny. Powinien jednak mieć możliwość zdobywania rzetelnych informacji, poznawania różnych punktów widzenia oraz świadomego podejmowania decyzji. To właśnie dlatego tak dużą wagę przykładamy do edukacji obywatelskiej i udostępniania materiałów, które pomagają lepiej zrozumieć funkcjonowanie państwa oraz zachęcają do samodzielnego myślenia.
Świadome społeczeństwo nie powstaje samo. Buduje się je poprzez edukację, zdobywanie wiedzy, otwartą dyskusję, wzajemny szacunek oraz poczucie odpowiedzialności za wspólne dobro. Im więcej obywateli rozumie sposób funkcjonowania państwa, tym większa szansa na podejmowanie lepszych decyzji dotyczących jego przyszłości.
Dlatego tak dużą wagę przykładamy do wiedzy. Zanim zaczniemy rozmawiać o konkretnych rozwiązaniach, warto najpierw odpowiedzieć sobie na podstawowe pytanie: czym właściwie jest państwo i komu powinno służyć? Dopiero mając wspólny punkt wyjścia, można prowadzić spokojną, merytoryczną i odpowiedzialną dyskusję o tym, jak powinno ono funkcjonować.
W kolejnej części przyjrzymy się pojęciu, które bardzo często pojawia się w debacie publicznej – demokracji. Słyszymy o niej niemal każdego dnia, jednak znacznie rzadziej zastanawiamy się nad tym, co naprawdę oznacza i w jaki sposób może być realizowana w praktyce. Zanim przejdziemy do propozycji przedstawianych przez inicjatywę Wszyscy WON, warto najpierw zrozumieć samo znaczenie tego pojęcia oraz rolę obywateli w demokratycznym państwie.